Eskişehir Türk Ocağı’nda değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz, “Önümüzdeki 50 yılda siyaset jeo değil, astro olacak” dedi.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Uzay ve Hızlandırıcı Teknolojiler Uygulama ve Araştırma Merkez Müdürü, BM Yapay Zeka Kurulu Üyesi Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz, Eskişehir Türk Ocağı’nda konuştu. Uzay, yapay zeka ve astropolitika alanındaki kritik gelişmelere değinen Prof. Dr. Demirköz, yapay zeka üzerinde bir kavram karışıklığı olduğunu belirtti. Demirköz, yapay zekanın kendi başına bir niyeti ve aklı olmadığını, tüm modellerin eğiticilerin ona öğrenmesi gereken dataları vermesiyle ve yönlendirmesiyle şekillendiğini söyledi.
“Eğer bir şey bedavaysa, eser sizsiniz”
Doğal lisan modellerinin fiyatsız üzere görünse de aslında kullanıcının sorduğu soruları, ilgilendiği alanları ve paylaştığı bilgileri işleyerek başta pazarlama ve reklam şirketlerine olmak üzere satıldığını hatırlatan Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz, “Eğer bir şey bedavaysa, eser sizsiniz. Siz bu modellerle konuşurken; kim olduğunuz, sıhhat bilgileriniz, hayat görüşünüz tahlil edilerek bunları merak eden kurumlara pazarlanıyor” formunda konuştu.
Yapay zekanın hudutları ve gelecekteki gelişmeler
Soru-cevap kısmında büyük lisan modellerinin bilgi sonuna ulaştığı savını pahalandıran Prof. Dr. Demirköz, konuşmasında şu kelamlara yer verdi:
“Veri tükendiğine dair telaffuzlar sadece büyük lisan modelleri için geçerli. Yapay zekanın asıl bilmediği şey, fizik, kimya ve biyoloji; yani sorunu gerçek dünyayı anlayamamak. Halk ortasında yapay zeka olarak isimlendirilen şey, çok limitli bir sınıf olan büyük lisan modelleri ve bu lisan modelleri yalnızca insanın sözlere döktüğü olgular üzerinden eğitildiği için şu an tüm dünyayı lisanın anlattığı olarak görüyor. Onun için fizikî dünyadaki sebep-sonuç bağını anlamada ve öngörmede çok zayıf. Önümüzdeki 5 yılın en büyük gelişmesi, makinenin dünyayı bizim üzere algılamasını sağlayacak ‘dünya modelleri’ olacak.”
Yapay zekanın sıhhat bilgilerini işlemesi
Kişisel sıhhat bilgilerinin, büyük lisan modellerinin işlemesi için verilmesi konusunda da ihtarlarda bulunan Demirköz, kişisel bilgi paylaşımına karşı çıkarken, devlet eliyle yürütülen anonimleştirilmiş sistemlere yeşil ışık yakarak, “Bu veriyi Sağlık Bakanlığı kapalı devre, kimliksiz ve anonim biçimde işlerse; örneğin bulaşıcı bir hastalığın yükselişini tespit etmek ve tedbir geliştirmek emeliyle kullanırsa, bu halk sıhhati için yararlı olabilir” sözlerini kullandı.
“Uzaydaki varlıkların yüzde 50’si tek bir beşere ait”
Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz, uzay alanının ve astropolitika ile ilgili olarak, “Kırılma noktası olarak, Eylül 2023’ten beri uzaydaki varlıkların yüzde 50’si tek bir beşere ilişkin. Bu oran artmaya devam ediyor. Kendisinde uzaydaki trafiği yönetme yetkisini görmeye başladı ve bunu empoze etmeye çalışıyor. Uzayda bilhassa insansız bilimsel misyonlar için, yapay zeka ile denetim edilen robotların kullanımının manalı. Mars’ta insansız helikopterin yapay zeka ile uçurulmasını insanlık tarihinin dönüm noktalarından biri. Bu Apollo 11 kadar kıymetli bir adım. Uzayı keşfetmekte yapay zekasız hareket alanı pek mümkün değil. Mars ile Dünya ortasındaki bağlantının ışık suratından dolayı gecikmesi iki gezegenin yörüngelerinde nerede olduğuna bağlı olarak, 3 ila 20 dakika ortasında bir müddet. Komut beklersen, helikopter çoktan düşmüş olabilirdi. Onun için uzaydaki gezegenleri manaya serüvenimizde yapay zekayı kullanmak faydalı” dedi.
“Madencilik için bilhassa insansız denizaltı bölümü daha süratli büyüyecek”
Uzay madenciliği konusundaki soruya cevap veren Prof. Dr. Demirköz, genel beklentinin tersine denizaltı madenciliğine yönelimin arttığını belirterek şu bilgileri paylaştı:
“Örneğin göktaşlarından ve öbür gezegen ve uydularından madenleri geri getirmek büyük sorun. Madencilik için bilhassa insansız denizaltı kesimi daha süratli büyüyecek. Dünyanın yüzeyinin yüzde 71’i sularla kaplı olduğu için, yeraltı varlıklarının birçok da deniz altında. Bu açıdan da ‘Mavi Vatan’ çok değerli. Şimdilik deniz madenciliği yalnızca doğalgaz, petrol ve elmas için yapılmakta fakat bilhassa polimetalik nodüllerin madenciliği konusunda yarış hızlanıyor.”
Türkiye’nin uzay çalışmaları
Demirköz, ODTÜ İVMER takımının Türkiye’de gerçekleştirdiği çalışmalarla ilgili olarak ise şöyle konuştu:
“Uluslararası Uzay İstasyonu’nun üzerindeki Alfa Manyetik Spektrometresi deneyi ile karanlık unsur odaklı kozmik ışın tahlili yapay zeka modelleri kullanılarak geliştirildi. Pek çok ulusal uydu programı için, uzayda alacakları radyasyon hesaplamaları ve radyasyon testleri gerçekleştirildi. Ankara’da TENMAK tesislerinin içinde kurulan ODTÜ-Saçılmalı Demet Çizgisi laboratuvarında bugüne dek protonlarla 138 test tamamlandı ve nötronlarla test kapasitesi de geliştirildi. Uzay için radyasyon sayaçları geliştirildi ve Roketsan’ın Sinop’tan yaptığı sonda uçuşlarında ve astronotumuz Tuva Cihangir Atasever’in uçtuğu Virgin-Galactic uçuşunda bilimsel datalar toplandı ve tahlil edildi. Uzay radyasyonunun atmosfere girişkenliğini anlamak üzere 9 sefer stratosferik uçuş programı düzenlendi ve bilimsel datalar toplandı. Uzay radyasyonuna karşı birçok farklı radyasyon soğurucu materyal geliştirildi ve Ay için artık yenilikçi yapı gereçleri geliştirilmekte. Bilişim alanı için kuantum rassal ve kaotik rassal sayı üreteçleri geliştirildi. Fotonik kuantum kapılar ve yenilikçi kuantum hesaplama teknikleri de geliştirilmekte. İVMER takımında tıpkı vakitte uzay alanında teorik fizik çalışmaları da yapılmakta. Kütle çekimi dalgaları ve kozmoloji çalışan bir takım de mevcut.”
Dinleyicilerin ilgiyle dinlediği konuşmanın ardından Türk Ocağı Lideri Prof. Dr. Nedim Ünal, Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz’e şükran beratı ve armağan takdim etti. – ESKİŞEHİR
Kaynak: Haberler.com
